left_logo left_logo
Damal
Alluwal Alkule Pulaar
Holi Minen?
Faawru Nate
Tintingol
Jokkondiral
Dingiral
Français
LOWE

Elimaan Buubakar KAN


- DUƊAL PULAAR

- JAALAL MBOOYO

- ADM

- GURE MEN

- TAARIK E PINAL

- GOLLI HAALEE

- JOKKORƊE

- LEƳƳANNDE RENNDO

Elimaan Buubakar KAN yiyi aduna ko to Dimat. Dimat haŋki won hollirɓe wiyetenoo ko Joli-majja. Heen bannge Dimat ko wuro, kono bannge goɗɗo oo Dimat ko diiwaan.Tulde Dimat.
So tawii ko Dimat wuro ngoo, ngo wonnoo ko oya bannge maayo. Ɓe ngarti worgo ko e yonta Abdul Qaadiri KAN. Ko hedde 1786 ɓe potato taƴtude artude bannge worgo maayo.
Dimat, won miijo hollirngo ko Damas laamorgo Syrie ko toon ɓe ngummii. Ko innde Damas ndee e wiyde ɓeen wontoyi Dimat.  Ngoon miijo habri ko ɓe ndewi ko Maasina, ɓe naati Mauritani, eɓe ngari e gure bayɗe no Aftout, to tendigh Semmi, ɓe ngari Jibineede, ɓe njettii Ndaan, ko adii nde ɓe njettatoo rachid
Ardinoo ngoon fergo ko biyeteeɗo Ayel, won wiyɓe ko ɓe riiwanooɓe to DAMAS. Ayel oo dañi ko Bilaali, Bilaali oo dañi YORO, Yoro oo dañi Daawuut, oon dañi Hammee Daawuut, Lamin Daawuut. Hammee Daawuudu oo woni Hammee Juuɗo Kan. Ɗo nawtatee ko ɓuri heewde e kanhanɓe.
Hollitaama nde ɓe iwata Damas, fergo maɓɓe ina waɗnoo 99 galle kamɓe fof ko ɓe hinde wootere. Hollitaama kadi nde ɓe ngari Maasina ko heewi e maɓɓe heddiima ɗoon. Nde ɓe naati Muritani, ɓe ndewi e nokkuuji limtu-ɗen naane ɗii, ɓe tuɗɗini ko nokku biyeteeɗo Gimi. Gimi oon wonnoo ko rewo Eeleega.
E fannu goɗɗo oo won hollirɓe Dimat ko helmere pulaar Joli majja bonnitaa ɗoon. Mustafa Booli ene jeyaa e huutortooɓe ngoon miijo. Ɓe mbiyi ko nokku cukkuɗo wonnoo, haa ngandu-ɗaa so neɗɗo naatii walla jolii e ladde ndee tan majjat. Wiyaa yolnde Joli majja. Ko tuubakooɓe mbonniti innde ndee mbaɗti ɗum Dimat walla Dimar.
Miijo wooto noon kadi holliti nde ɓe ummitii rewo ɓe ngari worgo, ko pullo jaalaalo gooto biyeteeɗo  JAM Haawa holli ɓe ɗoon ; 1786.
Ngoon fergo ɗimmo noon ummoraage e rewo feewde worgo ardinoo ɗum ko Elimaan  SAYDU  baaba mum Elimaan Buubakar KANE.  Omo arduno noo e hamdine Boubacar, Jaalo Boubakar e Aamadu Buubakar.
Ko oo ɗoo Elimaan SAYDU Buubakar Allah yeɗi ɓesnoore jamaanu, gooto e jaale Fuuta mo Allah rokkunoo juutde balɗe e nguurndam mbele ene waawa wonde seede hare kalifaandi e hare njimmandi. Kono kadi sabu Allah rokkude mo juutde balɗe, o woni palol hakkunde Suleymaani Baal e El hadji Umar.
To bannge baaba makko, eɗen mbaawi wiyde mo Buubakar Saydu Buubakar Seydu huntu raasin hammee Juulɗo Kan. Walla mbiyen mo Elimaan Buubakar Seydu kudeejo Buubakar kañeeri yettum. Ko toon o jiidi e yaalalɓe Cile Buubakar.
To bannge neene makko, Elimaan buubakar Kan ko ɓiy Adumma Demmba Sidy Huntu raasin hammee Juulɗo KAN.  Kono e nder l’hégémonie peule, umar Kan holliri ko Kummba Huley Jiggo mo o nawti e jiggooɓe mbooyo. Omo noddiree kadi Geeci Kummba.
Elimaan Buubakar KAN yiyi aduna ko e 1721 to Dimat rewo. O wuuri duuɓi 130, juutgol balɗe ngol yahdaano e turde geenol. O wirnii ko ñalnde 26 mars 1851.
 E nder jaŋde makko, o janngidii e annduɓe heewɓe gila e haalpulaaren haa e safalɓe. Ina limtee heen Cheikh Mohamed Al Aqil, Mohamed El Jikani, Ko hono noon o woniri janngidɗo e ceerno Koki, Njaga iisa Joob.
Omo jeyaa e yonta gadano Futaŋkooɓe yahnooɓe janngoyde to Pir Sañakor, ko wayi no Cheikh Souleymane BALL, Almaami Abdoul qaadiri KAN. Ceerno baylaa pereejo Sow, Alfaa Amar Seydi yero Busoo…
O woniino kaɓdiiɗo tuubakoɓe ɓurnooɗo ɗumen tampinde. Taarik hito ina nanngi o yoolii hakke laaɗe jeeɗiɗi ndiyam tuubakooɓe arnooɓe jiimde e siiɓaade ƴiiƴameeje ɓaleeɓe. Sabu tampere nde taƴre Dimat ndee tampinnoo tuubakooɓe nde ɗoon wonnoode laawol maɓɓe ngam ɓe naata Fuuta, addani France neldude toon Louis Faidherbe Gouverneur du Sénégal, ñande 17 decembre 1854. Ɗum waɗi ko caggal juwgol laaɗe ndiyam tuubakooɓe ɗoon ɗo Dimat ɗoo ñande 6 e 7 Mai 1854. Boubacar Barry winndiyaŋke Ginenaajo habrii ko hare Joli-majja ndee woni sabaabu haa France anndi ndeke halfude Afrik naamnii o darned, ɓe pelliti ɓeydude semmbe.
Darnde makko haɓanaade lislaam addanii Mohamed El Mamy jeyaaɗo e hinnde Ahel barika wiyde : Diine Allah oo alaa fof ɗo hormanoo haa foti no Dimat ni e ngardiigu Elimaan Bubakar.( Al kitaabal badeydat.)
Darnde Elimaan Buubakar e haɓaade  kalifaandi wonii sabaabu haa afo makko ene wiyee Saydu Elimaan woni gadiiɗo faweede junngo nawaa ndar.Taaniiko kadi, ɓiy Saydu Elimaan ene wiye Elimaan Mammadu Saydu KAN  jeyaa e adiiɓe ɓameede Afrik hiirnaange nawaa Gabon, e 1859, hono no ɓe mbaɗdatnoo e kala gaannuɗo ɓe. Taaniiko goɗɗo ene wiyee Elimaan Demmba kañum ne nawaa nokku ene wiyee Ɓoggal, sara Sédhiou.
Fartaŋŋe Elimaan Buubakar Kan ko wonde mo neɗɗo wellitaare. Wonde mo bellitiiɗo addanii mo udditanaade leƴƴi koɗdiiɗi rewo e worgo fof. Ɗuum kadi wonii sabaabu haa o waɗi Dimat ngenndi ndimaagu. Yiɗde makko wellitaare wonnoo sabaabu jaɓde mo gollodaade e kala caliiɗo turde geenol mbele tuubakooɓe ene mbaasa heƴde. E sahaa gardagol makko Dimat, Elimaan Buubakar Kudeejo jaɓɓiima heewɓe arɓe moolaade dañɓe caɗeele e nokkuuji mumen walla woɗɓe ɓe njiyaataaki koye mumen e ngonka renndooji mumen. Tafsiir Jaabiro ene limtee e arɓe ɗoon ɗuhaade e jamyamaagal makko. Ko hono noon Almaami Biraan Wan mo Mbummba, Yatma Demmba mo Waalo Barak…
Elimaan Buubakar Kan bismiima e ngenndi mum El hadji Umar Taal laabi limtinɗi. Tuma nde Umaral Fuutiya yahata Makka kadi hollitaama wonde omo jeyaa e wayninɓe ɗum. Madiina  Lih taal o winndiyaŋke malinaajo e nder deftere mum, hollitii e 1949, Elimaan Buubakar kañum fof e naywude (128 ndunngu) waɗii lappol e Fuuta fof ngam hirjinde yimɓe ɓee nde nootatoo e noddaandu El hadj Umar. O haaɗaani ɗoon nde jihad oo ummonaa, ko ɓiyiiko kodda makko Suleymaani Elimaan Buubakar KAN ene jeyaa e adiiɓe nootaade e noddaandu Umar. Ko oon nih ɓe mbiyata Afo diine.
Wonde mo neɗɗo udditaare mo ɗuurnaaki so wonaaa ko islaam ɗuurnii, addani mo sarde ɓesngu makko e galleeji Fuuta fof. Hoto njejjiten Nimzat ko ɓiyiiko debbo wiyetee noon. Ngam laynude denerol diine islaam, oo, o rokki ɗum ko Cheikh Mohamed el Faadel. Oon Nimzat hannde ko nokku juurateeɗo e nder Muritani wonande qaadiriyaŋkooɓe. Oon Nimzat jiydi yummu ko e Seydu Buubakar, Karaas e mammadu Elimaan.
O mooftii kadi ɓiy Barak Mbooj gonnooɗo Barak Waalo. O dañdi e oon Elimaan Demmba KAN Tokooso, Sawa Kan, Sokna KAN, Gey KAN e Fadum KAN.
O mooftii kadi Maiyam Almaami yuusuf mo Jaaba.  ɓe ndañdii sukaaɓe kono ɓeen ndarotaako. Oon Mariyam yuusuf lelii ko to Dimat Waalo ɗo sawndi Elimaan Buubakar KAN.
Ko kaŋko kadi woni taanum Cheikh sidy Lamin Kunta e Sokhna Mariyam Kunta mo Seriñ Baabakar Sih mooftunoo. Cheikh Ahmadu Bammba wiyaama wasiyinooma ɓesngu mum hoto woppu muk jokkondiral mum e Dimat ɓuri teeŋtude e ɓesngu Elimaan Buubakar Kan. Hoto njejjiten Momar Anta Salli ko ɓiy Anta Salli Kan, oon ko ɓiy Salli Kan jaltuɗo e denɗum Elimaaan Bubakar ene wiyee Aamadu Kan mo Ndaan Kan e nder Baol.
Anndude mo hare tuubakooɓe naamnii ko doole, addanii o darnude haɓɓere coalition hakkunde taƴe gonnooɗe e Senegaal kam e taƴe bannge worgo mauritaniee 1820. Ɗum wonnoo ko gam salaade keɓtagol leyɗeele ndemanteeri Waalo Barak.
Ko ɗo Dimat ɗoo kadi yalti gure keewɗi hannde cariiɗe e nder Senegaal.  Dimat Kan ene tawee to Mbaal kan, golbi kane, Ker Samba Kane, Ndam Kan, kabada,  yahri noon haa caggal leydi.
Ko e ndeen darnde wootoɗinde dental Lislaam e laynude enɗam addani mo ɓamtude Mariyam Asta Sih ɓiy Amadou Delo mo Suyuma. Ko oon wonnoo cuddiiɗo gadano Cheikh Souleymane Baal. ɓe ndañdii Jaalo, oon maayii woppaani.
Elimaan Buubakar Kan nde ɓamti mo, ɓe ndañdii Saydu Elimaan, Buubakar Elimaan e Maamuudu Elimaan Buubakar.
                                  
Elimaan Buubakar Kan wumi ko ina yahra e duuɓi 82. ƊUm waɗnoo ko e 1803. O yahratnoo ko duuɓi 121 nde daɗɗata hare jaalo waali. Ko e ndeen wolde heddi ɓiyiiko biyeteeɗo Karaas Elimaan Buubakar KAN.
Jaalo Waali ko nokku gonnooɗo hedde Dagana. Haa hannde duɓɓe ɗee ina tawee ɗoon.
Tulde Dimat tarti e njiimaandu Tubakooɓe ko 18 Juin 1858. Duuɓi 7 caggal wirnaare Elimaan Buubakar KAN. Dimat jebbilii naatti e collonie Sénégaal ko e siifannde Abdoul Boli Kane. Ko jonte seeɗa pawii heen, oon Abdul Boli Waraa.
 

Rèpartion d'ordinateurs, Vente d'ordinateurs, Crèation d'un Site Web, Convertion de Cassette en CD et Cassette VCR en VCD ou DVD
Webmaster: DJIBY DIA, Email: ddia0001@hotmail.com, et ALIOU DIA, Email: fondoupc@hotmail.fr Tel: +221-33834-4415 (Dakar) ou +1267-882-2175 (Etats-Unis)Fax: (800) 405-8910 (Dakar- Senegal) ou (Etats-Unis) visit:
www.fondoupc.com